Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч. 21.by

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч

24.01.2012 08:00 — Новости Культуры | Tut.by  
Размер текста:
A
A
A

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч

  • Алексей Вайткун, TUT.BY

У гэтыя студзеньскі дні навуковая грамадскасць краіны адзначае важную юбілейную дату – 115-годдзе з дня нараджэння вядомага беларускага вучонага-батаніка, заснавальніка глебавай энзімалогіі, акадэміка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, члена-карэспандэнта АН СССР, доктара біялагічных навук, прафесара, Героя Сацыялістычнай Працы, заслужанага дзеяча навукі Беларусі, дзяржаўнага дзеяча Васіля Феафілавіча Купрэвіча (1897–1969).

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Ф. Купрэвіч

В.Ф. Купрэвіч нарадзіўся 24 студзеня 1897 года ў в. Кальнікі (Кляннікі) Смалявіцкага раёна Мінскай вобласці. Бацькі Феафіл Лявонавіч і Матрона Паўлаўна былі працавітымі сялянамі, бацька служыў лясніком.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Бацькі В.Ф.Купрэвіча

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Выпіска з метрычнай кнігі

Першапачатковыя веды В.Купрэвіч набываў у вясковай школе. У 1910 годзе паступіў у сельскагаспадарчае вучылішча ў Смалянах, але па яго заканчэнні ў 1913 годзе, нечакана для бацькоў, паехаў у Санкт-Пецярбург і ўладкаваўся юнгай на Балтыйскі флот. Відаць, недзе ў глыбіні душы жыла мара аб моры, аб невядомых краінах. У школе юнг і потым ў Матроскай гімназіі пры Гельсінгфорскай Аляксандраўскай гімназіі паказаў сябе таленавітым, дысцыплінаваным вучнем. Захаваліся атэстат юнгі В.Ф.Купрэвіча і пасведчанне матроса эскадранага мінаносца “Самсон”, дзе ў раздзеле “Атэстацыя па спецыяльнасці і паводзінах” адзначана: “Способен. Прилежен. Хорошо управляется с огнем”; “Очень старательный, исполнительный. Хороший строевик. Поведения отличного”; “Знающий, способный очень (падкрэслена ў дакуменце), образованный. Может быть командиром своего плутонга”.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Атэстацыйная кніжка юнгі Васіля Купрэвіча. 1914 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Купрэвіч. 1917 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Пасведчанне аб заканчэнні Матроскай гімназіі пры Гельсінгфорскай Аляксандраўскай гімназіі. 1918 г.

У 1914 годзе В.Купрэвіч быў прыведзены да прысягі, а ў канцы 1915 года паспяхова здаў экзамен на званне камендора (марскога артылерыста) – матроса, які спецыяльна быў падрыхтаваны для стральбы з карабельных гарматаў. В.Купрэвіч у званні старшыны ўдзельнічаў у баях з германскім флотам у Рыжскім заліве, камандаваў кармавым плутонгам мінаносца, у складзе каманды эскадранага мінаносца “Самсон” прымаў удзел у рэвалюцыйных падзеях у Петраградзе, у эвакуацыі флота з Гельсінгфорса (Хельсінкі) у Кранштат.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Пасведчанне аб службе на эскадраным мінаносцы “Самсон”. 1918 г.

У чэрвені 1918 года В.Купрэвіч у выніку хваробы пакінуў службу на флоце і вярнуўся ў родныя мясціны. Уладкаваўся спачатку настаўнікам Кляннікаўскай школы, а потым перавёўся ў Смалявіцкую беларускую сямігодку, дзе выкладаў прыродазнаўства і хімію. Быў камандзіраваны на кароткатэрміновыя курсы па перападрыхтоўцы выкладчыкаў прыродазнаўства пры Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі, на працягу некалькіх месяцаў выконваў абавязкі загадчыка Смалявіцкай сямігадовай школы. Адначасова З 1928 па 1931 год завочна вучыўся на спецыяльным факультэце аддзялення аграбіялогіі Інстытута павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі ў Маскве.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Ф. Купрэвіч. 1923 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Працоўны спіс

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Пасведчанне аб заканчэнні аддзялення аграбіялогіі Інстытута павышэння кваліфікацыі кадраў народнай адукацыі. 1931 г.

Падчас працы настаўнікам В.Купрэвіч з цікавасцю вывучае мясцовую мікалагічную флору, збірае калекцыю насення пустазелляў Смалявіцкага раёна, складае зёльнік, за што ў 1925 годзе нават атрымлівае Ганаровы дыплом сельскагаспадарчай і рамесніцкай выстаўкі. А ў 1926 годзе з’яўляецца і яго першы навуковы артыкул. Менавіта з гэтага часу можна весці адлік яго навуковай дзейнасці.

У 1931–1934 гадах В.Купрэвіч – аспірант Батанічнага інстытута АН СССР. Вучобу ў аспірантуры ён сумяшчаў з выкладаннем батанікі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Ленінградзе. Па заканчэнні аспірантуры абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме “Да фізіялогіі хворай расліны. Фізіялагічныя даныя аб шкоднасці некаторых грыбных і вірусных захворванняў культываваных раслін”.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Паведамленне аб прысуджэнні В.Ф.Купрэвічу вучонай ступені кандыдата фітапаталогіі. 1934 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Запісы вопытаў

Працаваў спачатку на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка ў лабараторыі фітапаталогіі, а потым загадчыкам лабараторыі фізіялогіі раслін Біялагічнага інстытута АН БССР. Па сумяшчальніцтве выкладаў у Мінску курс фітапаталогіі ў Вышэйшай камуністычнай сельскагаспадарчай школе, у БДУ, на курсах павышэння кваліфікацыі аграномаў, курс дарвінізма ў Гомельскім педуніверсітэце і Беларускім сельскагаспадарчым інстытуце.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Друкаваныя працы. 1930-я гг.

У 1938 годзе В.Купрэвіча запрашаюць на працу ў Батанічны інстытут імя У.Л.Камарова АН СССР, дзе ён працаваў спачатку старшым навуковым супрацоўнікам, потым загадчыкам лабараторыі, а з 1949 года – яго дырэктарам. За час працы ў гэтай вядомай навуковай установе В.Ф.Купрэвіч працягвае даследаванні па фізіялогіі хворых раслін, а таксама пачынае паглыбленую працу па сістэматыцы грыбоў.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Будынак Батанічнага інстытута імя У.Л.Камарова АН СССР

Восенню 1941 года ў блакадным Ленінградзе ён паспяхова абараняе доктарскую дысертацыю “Фізіялогія хворай расліны ў сувязі з агульнымі пытаннямі паразітызма”.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Выпіска аб прысуджэнні В.Ф.Купрэвічу вучонай ступені доктара біялагічных навук. 1942 г.

У самыя цяжкія для блакаднага горада дні В.Купрэвіч быў разам са сваім інстытутам, ратаваў каштоўныя калекцыі, абсталяванне, за што пазней быў узнагароджаны медалём за ўдзел у гераічнай абароне Ленінграда, спазнаў усе цяжкасці Ленінградскай блакады.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Дзённік доктара біялагічных навук В.Ф.Купрэвіча. 1942 г.

У сярэдзіне 1942 года В.Ф.Купрэвіч быў эвакуіраваны ў Казань, потым накіраваны ў Сыктыўкар і Таджыкістан. Там вучоны у новых прыродна-кліматычных умовах вывучаў грыбы, у тым ліку іржаўныя, складаў гербарыі раслін з грыбнымі захворваннямі.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Пасведчанне да медаля “За абарону Ленінграда”. 1945 г.

Пасля вайны В.Ф.Купрэвіч вярнуўся ў Ленінград у Батанічны інстытут, дзе працягваў займацца вывучэннем флоры іржаўных грыбоў СССР. У 1950 годзе ён атрымлівае званне прафесара.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Малюнкі В.Ф.Купрэвіча да кнігі “Ржавчинные грибы. Вып. 1. Сем. Мелампсоровые”.

Навуковыя заслугі В.Ф.Купрэвіча былі адзначаны выбраннем яго ў студзені 1952 года Агульным сходам АН БССР акадэмікам і прэзідэнтам Акадэміі навук БССР, а ў 1953 – членам-карэспандэнтам АН СССР.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Ф. Купрэвіч. 1950-я гг.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Выпіска з пратаколу сесіі Агульнага сходу АН БССР аб выбранні В.Ф.Купрэвіча прэзідэнтам АН БССР. 1952 г.

Вучоны вяртаецца ў Мінск, але навуковай працы на карысць адміністратыўнай не пакідае. Ён умела іх спалучае: адначасова паспяхова працуе ў Інстытуце біялогіі АН БССР, у Аддзеле фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР, займаецца навуковымі даследаваннямі. Ім быў закладзены пачатак глебавай энзімалогіі – новага напрамку ў глебазнаўстве, выяўлена пазаклетачнае выдзяленне ферментаў у аблігатных паразітаў і кончыкамі каранёў вышэйшых раслін, даказана магчымасць засвойвання вуглекіслаты, што трапляе ў каранёвую сістэму з глебы разам з вадой, зроблены іншыя каштоўныя навуковыя адкрыцці .

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Ф. Купрэвіч. 1960-я гг.

В.Ф.Купрэвіча цікавілі пытанні, звязаныя з працягласцю жыцця, бяссмерцем. Пры непасрэдным удзеле вучонага ў 1960-х гадах у сістэме АН БССР упершыню на тэрыторыі былога СССР быў створаны геранталагічны сектар, супрацоўнікі якога пачалі вывучаць механізмы старэння арганізма. Ідэі В.Ф.Купрэвіча адносна гэтай праблемы ўнеслі значны ўклад у развіццё геранталагічнай навукі.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Фрагмент рукапісу “Бессмертие: реальность? мечты? ”

Самаадданая праца вучонага і таленавітага кіраўніка-арганізатара галоўнай навуковай установы рэспублікі дала багаты плён. З ініцыятывы В.Ф.Купрэвіча ў сістэме Акадэміі навук былі створаны інстытуты, якія сталі флагманамі беларускай навукі: фізікі, матэматыкі, ядзернай энергетыкі, цепла- і масаабмену, тэхнічнай кібернетыкі, генетыкі і цыталогіі і інш.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
“Структура АН БССР” з праўкамі В.Ф.Купрэвіча. 1960-я гг.

Імя вучонага было шырока вядома за межамі Савецкага Саюза. Яго запрашалі ўдзельнічаць у шматлікіх міжнародных кангрэсах, сімпозіумах, канферэнцыях.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Білеты ўдзельніка міжнародных канферэнцый

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
В.Ф. Купрэвіч падчас паездкі па Французскай Гвінеі. 1954 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Дзённікавыя запісы. 1954 г.

Рукапісы не гараць. Васіль Купрэвіч
Малюнкі В.Ф.Купрэвіча, зробленыя падчас пасяджэння 47-ай канферэнцыі Міжпарламенцкага Саюза. 1958 г.

В.Ф. Купрэвіч – аўтар больш за 100 навуковых прац, у тым ліку 7 манаграфій. Паралельна з навуковай і кіраўнічай працай В.Ф.Купрэвіч ажыццяўляў работу па прапагандзе навуковых здабыткаў: быў галоўным рэдактарам “Ботанического журнала”(1959–1966), часопісаў “Доклады АН БССР” (1952–1969), “Мікологія і фітопатологія” (1967–1969).

Внимание! У вас отключен JavaScript, ваш браузер не поддерживает HTML5, или установлена старая версия проигрывателя Adobe Flash Player.
 
 
Чтобы разместить новость на сайте или в блоге скопируйте код:
На вашем ресурсе это будет выглядеть так
У гэтыя студзеньскі дні навуковая грамадскасць краіны адзначае важную юбілейную дату – 115-годдзе з дня нараджэння вядомага беларускага вучонага-батаніка,...
 
 
 


Архив (Новости Культуры)

21.by в социальных сетях


© 2004-2018 21.by
Яндекс.Метрика