Тварам да цэнтра

Источник материала:

Тварам да цэнтра

Рушыць краіна пры вяртаннi сталiцы гiстарычнага аблiчча

2. Зона спатыкнення

Папруга: Гiстарычныя аб’екты цэнтра Мiнска ўнесены ў Дзяржаўны спiс гiсторыка-культурнай спадчыны. Перад планаваннем любой горадабудаўнiчай актыўнасцi на тэрыторыi помнiка павiнны быць зацверджаны адпаведныя ахоўныя зоны — як Гiстарычнага цэнтра, так i яго асобных аб’ектаў. Што такое "ахоўная зона", у савецкiм заканадаўстве было прапiсана ад "а" да "я". У расiйскiм заканадаўстве ўсё гэта ёсць i дагэтуль. Тая самая распрацоўшчыца праекта Дэталёвага плана з 2000 па 2001 год падрыхтавала комплексны праект ахоўных зонаў Мiнска. Нягледзячы на тое, што гэты праект быў разгледжаны i ўхвалены, ён так i не быў зацверджаны Мiнгарвыканкамам...Чаму?

Бубноўскi: Саюзная iнструкцыя пра ахоўныя зоны — гэта прыкладна старонак пяць дэкларатыўнага тэксту. Беларускае заканадаўства намнога больш канкрэтнае. Пры гэтым страт па сутнасцi не дапушчана.

Саюзная iнструкцыя пра ахоўныя зоны — гэта прыкладна старонак пяць дэкларатыўнага тэксту. Беларускае заканадаўства намнога больш канкрэтнае. Пры гэтым страт па сутнасцi не дапушчана.

Астаповiч: Само разуменне ахоўных зонаў у нас трактуецца адвольна. Па гiсторыка-культурнай каштоўнасцi "Гiстарычны цэнтр Мiнска" ахоўных зонаў няма, няма iх i па асобных аб’ектах на гэтай тэрыторыi. Адпаведна, усе вiды прац, што там праводзяцца — незаконныя. У пацвярджэнне сваiх слоў буду спасылацца на Закон "Аб ахове гiсторыка-культурнай спадчыны Рэспублiкi Беларусь" ад 09 студзеня 2006 года: "Рэжымамi ўтрымання i выкарыстання зонаў аховы нерухомых матэрыяльных гiсторыка-культурных каштоўнасцяў прадугледжваюцца абмежаванне або поўная забарона дзейнасцi, якая стварае пагрозу захаванню нерухомых матэрыяльных гiсторыка-культурных каштоўнасцяў (iх навакольнаму асяроддзю) i ўмовам iх утрымання i выкарыстання".

Само разуменне ахоўных зонаў у нас трактуецца адвольна. Па гiсторыка-культурнай каштоўнасцi "Гiстарычны цэнтр Мiнска" ахоўных зонаў няма, няма iх i па асобных аб’ектах на гэтай тэрыторыi. Адпаведна, усе вiды прац, што там праводзяцца — незаконныя. У пацвярджэнне сваiх слоў буду спасылацца на Закон "Аб ахове гiсторыка-культурнай спадчыны Рэспублiкi Беларусь" ад 09 студзеня 2006 года: "Рэжымамi ўтрымання i выкарыстання зонаў аховы нерухомых матэрыяльных гiсторыка-культурных каштоўнасцяў прадугледжваюцца абмежаванне або поўная забарона дзейнасцi, якая стварае пагрозу захаванню нерухомых матэрыяльных гiсторыка-культурных каштоўнасцяў (iх навакольнаму асяроддзю) i ўмовам iх утрымання i выкарыстання".

Папруга: Комплексныя навуковыя даследаваннi, навуковая фiксацыя захаванага i наступны зацверджаны праект ахоўных зонаў — гэта першае, з чаго пачынаецца нават думка ў накiрунку якога б там нi было аднаўлення. Закон аб ахове гiсторыка-культурнай спадчыны прапiсвае, што нават у дачыненнi да ахоўных зонаў не можа весцiся новага будаўнiцтва — мы ж праводзiм новыя аб’екты на тэрыторыi самiх помнiкаў. Што такое пасля гэтага "ахоўная зона" цi тэрыторыя рэгулюемай забудовы? Кожны з помнiкаў патрабуе выканання поўнай працэдуры пры вядзеннi горадабудаўнiчай дзейнасцi: правядзення комплексных навуковых даследаванняў, зацверджання ахоўных зонаў, падрыхтоўкi гiстарычнага апорнага плана як асновы для далейшых работ. Дзе ўсё гэта? А мы ўжо капаем, вывозiм культурны пласт, будуем. Нават без належнага вывучэння i неабходнай фiксацыi. Нарматыўна-прававая база карэктуецца пад патрэбы аб’ектаў, якiя знаходзяцца ў стадыi зацверджання.

Комплексныя навуковыя даследаваннi, навуковая фiксацыя захаванага i наступны зацверджаны праект ахоўных зонаў — гэта першае, з чаго пачынаецца нават думка ў накiрунку якога б там нi было аднаўлення. Закон аб ахове гiсторыка-культурнай спадчыны прапiсвае, што нават у дачыненнi да ахоўных зонаў не можа весцiся новага будаўнiцтва — мы ж праводзiм новыя аб’екты на тэрыторыi самiх помнiкаў. Што такое пасля гэтага "ахоўная зона" цi тэрыторыя рэгулюемай забудовы? Кожны з помнiкаў патрабуе выканання поўнай працэдуры пры вядзеннi горадабудаўнiчай дзейнасцi: правядзення комплексных навуковых даследаванняў, зацверджання ахоўных зонаў, падрыхтоўкi гiстарычнага апорнага плана як асновы для далейшых работ. Дзе ўсё гэта? А мы ўжо капаем, вывозiм культурны пласт, будуем. Нават без належнага вывучэння i неабходнай фiксацыi. Нарматыўна-прававая база карэктуецца пад патрэбы аб’ектаў, якiя знаходзяцца ў стадыi зацверджання.

Што ахоўвае дзяржаўны спiс? Чатыры катэгорыi паняццяў: гiстарычная планiровачная структура, будынкi i збудаваннi, ландшафт i культурны пласт. Пытання, у якiм аб’ёме ў нашым сённяшнiм гiстарычным цэнтры аднаўляюць адно, другое цi трэцяе, нiхто з удзельнiкаў працэсу нават сабе не ставiць.

Жых: Вы кажаце, што няма ахоўных зонаў — а я кажу, што яны ёсць. Яны прапiсаны i ў дэталёвым плане i ў ахоўных абавязках кожнага помнiка, тэрыторыi. Не ў нашых iнтарэсах i не ў iнтарэсах горада прычыняць страты. Метадалагiчныя асновы выконваюцца. Спачатку робiцца комплекснае навуковае даследаванне з прадстаўленнем гiстарычнай даведкi па кожным з аб’ектаў, пры неабходнасцi iдзе археалагiчны вышук, вырашаецца, у што можна будынак ператварыць сёння i толькi пасля гэтага робiцца заданне на распрацоўку праектна-каштарыснай дакументацыi. Вы маеце рацыю, што праект дэталёвага плана ў межах гiстарычнага цэнтра нельга было рабiць толькi па вядомых тэрыторыях. У нас ёсць паняцце страчаных забудоў, па якiх немагчыма было ў свой час прыняць адназначныя рашэннi, неабходна было правесцi больш грунтоўнае даследаванне, i цяпер вядзецца распрацоўка праектаў рэгенерацыi забудоў. Гэта датычыцца страчаных забудоў у Ракаўскiм i ў Лаўскiм прадмесцях, у Верхнiм горадзе, на Зам- чышчы. Па вулiцы Гандлёвай мы скончылi этап археалагiчных вышукаў i зараз вядзём будаўнiцтва магiстральных iнжынерных сетак. Навуковае аўтарскае i археалагiчнае суправаджэнне вядзецца па кожным аб’екце. Але i пры гэтым бываюць сюрпрызы, як, напрыклад, здарылася ў адным з будынкаў па Камсамольскай, дзе адкрыўся фрагмент фрэскавага жывапiсу, якi зараз будзе аднаўляцца. І нi цяперашнiя метадалогii, нi ўзровень нашых даследаванняў не выявiлi спачатку ўсе асаблiвасцi гэтага помнiка. Але для гэтага i ёсць абгрунтаванае кiраўнiцтва працамi, каб аператыўна прымаць рашэннi ў працэсе рэстаўрацыi. А калi ўзнiкаюць пытаннi наконт вывезенага грунту з будынкаў вулiцы Рэвалюцыйнай, то кожны фрагмент, знойдзены ў працэсе археалагiчных абследаванняў, падлягае абмерам, фотафiксацыi i справаздачы.

Вы кажаце, што няма ахоўных зонаў — а я кажу, што яны ёсць. Яны прапiсаны i ў дэталёвым плане i ў ахоўных абавязках кожнага помнiка, тэрыторыi. Не ў нашых iнтарэсах i не ў iнтарэсах горада прычыняць страты. Метадалагiчныя асновы выконваюцца. Спачатку робiцца комплекснае навуковае даследаванне з прадстаўленнем гiстарычнай даведкi па кожным з аб’ектаў, пры неабходнасцi iдзе археалагiчны вышук, вырашаецца, у што можна будынак ператварыць сёння i толькi пасля гэтага робiцца заданне на распрацоўку праектна-каштарыснай дакументацыi. Вы маеце рацыю, што праект дэталёвага плана ў межах гiстарычнага цэнтра нельга было рабiць толькi па вядомых тэрыторыях. У нас ёсць паняцце страчаных забудоў, па якiх немагчыма было ў свой час прыняць адназначныя рашэннi, неабходна было правесцi больш грунтоўнае даследаванне, i цяпер вядзецца распрацоўка праектаў рэгенерацыi забудоў. Гэта датычыцца страчаных забудоў у Ракаўскiм i ў Лаўскiм прадмесцях, у Верхнiм горадзе, на Зам- чышчы. Па вулiцы Гандлёвай мы скончылi этап археалагiчных вышукаў i зараз вядзём будаўнiцтва магiстральных iнжынерных сетак. Навуковае аўтарскае i археалагiчнае суправаджэнне вядзецца па кожным аб’екце. Але i пры гэтым бываюць сюрпрызы, як, напрыклад, здарылася ў адным з будынкаў па Камсамольскай, дзе адкрыўся фрагмент фрэскавага жывапiсу, якi зараз будзе аднаўляцца. І нi цяперашнiя метадалогii, нi ўзровень нашых даследаванняў не выявiлi спачатку ўсе асаблiвасцi гэтага помнiка. Але для гэтага i ёсць абгрунтаванае кiраўнiцтва працамi, каб аператыўна прымаць рашэннi ў працэсе рэстаўрацыi. А калi ўзнiкаюць пытаннi наконт вывезенага грунту з будынкаў вулiцы Рэвалюцыйнай, то кожны фрагмент, знойдзены ў працэсе археалагiчных абследаванняў, падлягае абмерам, фотафiксацыi i справаздачы.

Папруга: Калi б рабiся комплексныя навуковыя даследаваннi, то, безумоўна, быў бы знойдзены той цалкам распiсаны сценавым роспiсам пакой, у якiм, дарэчы, рабiўся Праект дэталёвага плана. Хто адкрыў тую фрэску? Рабочыя, якiя бiлi электрычную штрабу. Дык гэта яшчэ не самы горшы прыклад — гэты помнiк знеслi толькi больш чым напалову, мiж iншым, разам з найдаўжэйшай з распiсаных сцен. А што адбылося з Рэвалюцыйнай, 17? Шмат гадоў помнiк рамантаваўся, а пасля таго, як быў накрыты разабраны дах i ўмантаваная новая сталярка, быў знiшчаны дашчэнту. Там жа на рагу раней стаяла мураваная гiстарычная камянiца. Цi ёсць абмер яе падмуркаў, на месцы якiх ужо адлiты бетонны пяцiметровай глыбiнi катлаван? А калi казаць пра Гандлёвую, то археолагi там i не працавалi — iх пусцiлi "ў двары" ўжо пасля таго, як праклалi калектар.

Калi б рабiся комплексныя навуковыя даследаваннi, то, безумоўна, быў бы знойдзены той цалкам распiсаны сценавым роспiсам пакой, у якiм, дарэчы, рабiўся Праект дэталёвага плана. Хто адкрыў тую фрэску? Рабочыя, якiя бiлi электрычную штрабу. Дык гэта яшчэ не самы горшы прыклад — гэты помнiк знеслi толькi больш чым напалову, мiж iншым, разам з найдаўжэйшай з распiсаных сцен. А што адбылося з Рэвалюцыйнай, 17? Шмат гадоў помнiк рамантаваўся, а пасля таго, як быў накрыты разабраны дах i ўмантаваная новая сталярка, быў знiшчаны дашчэнту. Там жа на рагу раней стаяла мураваная гiстарычная камянiца. Цi ёсць абмер яе падмуркаў, на месцы якiх ужо адлiты бетонны пяцiметровай глыбiнi катлаван? А калi казаць пра Гандлёвую, то археолагi там i не працавалi — iх пусцiлi "ў двары" ўжо пасля таго, як праклалi калектар.

Жых: У нас ёсць нарматыўныя тэрмiны, згодна з якiмi калектар будзе пракладзены. А ёсць i шматлiкiя вынiкi даследаванняў вулiцы Гандлёвай — археалагiчныя знаходкi. Найбольш цiкавыя з iх — цэгла з падмуркаў, якая некалi была вывезеная з прадмесцяў Варшавы, шкло, посуд, ганчарныя вырабы, некаторыя элементы збруi, манеты. Цi вось, напрыклад, комплекс будынкаў па вулiцы Кiрылы i Мяфодзiя, 6-8, цiкавы квартал у Верхнiм горадзе, якi стварае чатыры вулачкi. Будынкi за сваю гiсторыю перажылi 4 пажары, у царскi час — дзве вялiкiя рэканструкцыi. I падчас другога этапа археалагiчных даследаванняў тут прыходзiлася капаць на глыбiню 2,5-3 метры. Нiхто i не спадзяваўся, што на гэтым невялiчкiм пятачку гiстарычнай зямлi мы з дапамогай супрацоўнiкаў Iнстытута гiсторыi Акадэмii навук выявiм цiкавыя сведчаннi старажытнасцi частачкi горада, якi складаўся з Верхняга i Нiжняга горада, Замчышча ў ХII стагоддзi. А што датычыцца страчанага будынка на рагу вулiц Рэвалюцыйная i Гарадскi Вал, то абмер гэтай забудовы зроблены, i помнiк будзе адноўлены.

У нас ёсць нарматыўныя тэрмiны, згодна з якiмi калектар будзе пракладзены. А ёсць i шматлiкiя вынiкi даследаванняў вулiцы Гандлёвай — археалагiчныя знаходкi. Найбольш цiкавыя з iх — цэгла з падмуркаў, якая некалi была вывезеная з прадмесцяў Варшавы, шкло, посуд, ганчарныя вырабы, некаторыя элементы збруi, манеты. Цi вось, напрыклад, комплекс будынкаў па вулiцы Кiрылы i Мяфодзiя, 6-8, цiкавы квартал у Верхнiм горадзе, якi стварае чатыры вулачкi. Будынкi за сваю гiсторыю перажылi 4 пажары, у царскi час — дзве вялiкiя рэканструкцыi. I падчас другога этапа археалагiчных даследаванняў тут прыходзiлася капаць на глыбiню 2,5-3 метры. Нiхто i не спадзяваўся, што на гэтым невялiчкiм пятачку гiстарычнай зямлi мы з дапамогай супрацоўнiкаў Iнстытута гiсторыi Акадэмii навук выявiм цiкавыя сведчаннi старажытнасцi частачкi горада, якi складаўся з Верхняга i Нiжняга горада, Замчышча ў ХII стагоддзi. А што датычыцца страчанага будынка на рагу вулiц Рэвалюцыйная i Гарадскi Вал, то абмер гэтай забудовы зроблены, i помнiк будзе адноўлены.

"Круглы стол" правяла Ларыса ЦIМОШЫК.