Захавальнiк Ельнi

Источник материала:

Каторую ўжо вясну i лета Валерый Кавалёнак чакае прыбытку ў сваiх гнёздах. Нiбы той гаспадар папаўнення на ўласным падворку. І каторы год, як узнагарода, птушкi засяляюць зробленыя iм гнёзды, выседжваюць патомства. Пераважна гэта арлiнае птаства i балотныя совы. Бадай, нiчога не робiць яго больш радасным, чым самы першы момант — угледзець заселенае гняздо з маленькiмi птушанятамi. Хто знаёмы з Кавалёнкам i яго птушынымi клопатамi, ведае, што ў яго гэта не спроба вылучыцца, не арыгiнальнiчанне. Працуе фатографам у Шаркоўшчынскiм камбiнаце бытавога абслугоўвання, здымае на дакументы, вяселлi i хрэсьбiны. Любiць свой невялiкi кветкавы агародчык, у якiм знайшлося месца для шпакоўняў, хатак для сiнiц i мухаловак. Але пабудова гнёздаў для вялiкiх птушак — асобная частка яго захапленняў. Ён кальцуе птушак, вядзе iх улiкi i падлiк, з захапленнем робiць фотаздымкi цiкавых прадстаўнiкоў флоры i фаўны балота Ельня — унiкальнага бiятопа Беларусi, узятага нарэшце пад моцную ахову дзяржавы. У вёсцы Васiлькова, якая знаходзiцца на самай ускраiне гэтага балота, жыве Валерава мацi, i яму заўсёды зручна наведваць бацькоўскi куток. Валерый даслаў у рэдакцыю некалькi фотаздымкаў з сёлетнiмi вывадкамi на штучных гнёздах. Для друку мы адабралi гэтыя два фота — птушанят чорных буслоў i сакалят-дрымлюкоў. Не проста прыгожыя птушкi — чырванакнiжнiкi. Цуд беларускай прыроды.

У аднадзённай экспедыцыi па стварэннi новых гнёздаў на Ельнi давялося аднойчы паўдзельнiчаць i мне. Дапамагаў несцi i набiваць мохам старыя непатрэбныя вёдры. Валерый спрытна ўзбiраўся на самыя вершалiны хвой, прымацоўваў дротам гэтыя гнёзды да ствалоў. "Птушцы не так проста выбраць месца для гнездавання, яшчэ складаней пабудаваць дом, — тлумачыць Валерый матывы сваiх спраў. — Дапамога чалавека ёй вельмi патрэбная. Калi ж ёсць гатовая пляцоўка, птушцы застаецца яе толькi абжываць". Упершыню Валерый дапамог птушкам яшчэ ў маленстве — з дапамогаю бацькi змайстраваў шпакоўню.

А першае гняздо для арлоў ён павесiў на старой хвоi гадоў пятнаццаць таму, з парады вiцебскага арнiтолага Уладзiмiра Iваноўскага, калi той даследаваў папуляцыю драпежных птушак на яльнянскiм балотным масiве. Вядомы навуковец, кiруючыся на Ельню, нярэдка наведваў вёску Васiлькова, а Кавалёнак, як мясцовы жыхар, выдатна ведае ўсе сцяжынкi i брады, з ахвотаю садзейнiчаў навукоўцу i сам спасцiгаў няхiтрую навуку дапамогi птушкам.

Колькi гнёздаў зроблена iм самастойна за мiнулы час? Дзясяткi. Лiк выгадаваных у iх птушанят сягае за сотню. У час самага вялiкага за ўсе часы пажару на Ельнi летам 2002 года знiкла мноства гнёздаў, моцна пацярпела папуляцыя асноўных насельнiкаў — соў, арлоў, чорных буслоў. Балота адраджаецца не так хутка, i аднаго чалавечага жыцця наўрад цi хопiць, каб зноў убачыць яго ў першаснай красе. Але Кавалёнак адчувае гэтыя змяненнi, бачыць, як балота загойвае болькi пасля вогненнай пагiбельнай стыхii. I першыя знакi ажыўлення парушанай тысячагадовай гармонii ён заўважае ў маленькiх птушанятках, якiя з'явiлiся ў зробленых iм гнёздах.

Калiсьцi на Ельнi вадзiлiся вялiкiя беркуты, сюды заляталi арланы-белахвосты, было безлiч арляцоў, цецярукоўнiкаў, розных вiдаў соў, сялiлася i белая курапатка. Ён памятае гэта з маленства, калi прыходзiў на балота па журавiны цi лавiць уюноў. З дзяцiнства навучыўся адрознiваць птушак па галасах, апярэннi i афарбоўцы, прызвычаiўся i да фотапаляванняў — спачатку просценькай "Вiлiяй", пазней "Зенiтам". Цяпер у яго больш дасканалая фотатэхнiка, адпаведна здымкi i цiкавейшыя, i лепшыя па якасцi. Калi ў Беларусi ўтваралася грамадская суполка "Ахова птушак Бацькаўшчыны, Кавалёнак далучыўся да яе адным з першых. Цяпер у АПБ пра яго кажуць не iнакш, як "захавальнiк Ельнi".