Колькі беларус плаціць за “бясплатную” медыцыну ?

Источник материала:

Якія сумы ідуць з кішэні падаткаплацельшчыка на ахову здароўя, і што трэба зрабіць, каб павысіць у Беларусі якасць аказання медыцынскіх паслуг, распавёў доктар-рэаніматолаг і магістр гуманітарных навук Андрэй Вітушка.

– Колькі на самой справе кожны грамадзянін нашай краіны плаціць за “бясплатную” медыцыну ?

– У адкрытых крыніцах можна знайсці сумы расходаў дзяржавы на ахову здароўя. Напрыклад, міністр фінансаў Андрэй Харкавец заяўляў, што ў 2013 годзе на ахову здароўя будзе выдаткавана ў доларавым эквіваленце каля 2,9 млрд. долараў.

Ёсць яшчэ дадзеныя аб выдатках на ахову здароўя розных краін у працэнтных суадносінах ад памеру валавога ўнутранага прадукту. Але гэта не зусім карэктнае параўнанне, бо ВУП у кожнай краіне розны. Больш аб’ектыўным будзе паказчык выдаткаў у пераліку на душу насельніцтва. Міжнародныя структуры аперуюць менавіта ім.

Па дадзеных Сусветнага банка, у 2011 годзе ў сярэднім на ахову здароўя кожнага грамадзяніна Беларусі было выдаткавана 307 долараў (5,3 % ад ВУП). У Эстоніі гэты паказчык быў у тры разы вышэй – 987 долараў на чалавека (6% ад ВУП ), у Літве – 875 (6,6 %), у Латвіі – 841 (6,2 %).

Гаворачы пра лічбу выдаткаў у 307 долараў на кожнага беларуса, трэба памятаць, што гэтыя грошы не ўзяліся ў дзяржавы з ніадкуль – яны патрапілі да яе з кішэняў падаткаплацельшчыкаў.

Але гэта толькі прыблізныя дадзеныя. Закладзеныя ў план бюджэту выдаткі і рэальна выдзеленыя і асвоеныя сумы могуць не супадаць. Да прыкладу, на сельскую гаспадарку ў Беларусі ў 2013 годзе планавалася выдаткаваць 1,6 млрд. долараў. Але з улікам дадатковых субсідый, гэтая лічба можа вырасці да 3,5 млрд. долараў.

Падобнае можа адбывацца і ў ахове здароўя. Нядаўна “Банк БелВЭБ” пагадзіўся выдаць крэдыт пад гарантыі ўрада на мадэрнізацыю завода “Белмедпрэпараты”. Калі праект не будзе рэалізаваны (а такое здараецца часам у бізнэсе), выдаткі лягуць на плечы ўрада і падаткаплацельшчыкаў.

– У Прыбалтыцы, мяркуючы па паказчыку Сусветнага банка, на ахову здароўя грамадзян траціцца ў разы больш, чым у Беларусі. Выходзіць, якасць нашай медыцыны значна горш?

– Беларусь імкнецца развіваць ахову здароўя, набліжацца да еўрапейскіх стандартаў. У нас рамантуюцца бальніцы, купляецца новае абсталяванне, мы прэтэндуем на правядзенне аперацый сусветнага ўзроўню.

Пры гэтым трэба разумець, што новае абсталяванне (такое ж, як у бальніцах Літвы і Эстоніі) завозіцца ў асноўным з Еўропы або ЗША. А значыць, патрабуюцца вялікія выдаткі на яго куплю і змест.

Калі Беларусь хоча дасягнуць еўрапейскіх стандартаў аховы здароўя, трэба хаця б наблізіцца да ўзроўню расходаў на медыцыну, якія існуюць у бліжэйшых еўрапейскіх краінах.

Пакуль нам удаецца зводзіць канцы з канцамі, да прыкладу, за кошт таго, што аплата працы ў Беларусі ніжэй.

– На што ідуць 2,9 млрд. долараў запланаваных на ахову здароўя ў гэтым годзе?

– Да паліклінік і бальніц даходзіць не ўсё. Напрыклад, у расходную частку бюджэту на ахову здароўя ўваходзяць і выдаткі на медыцынскае адукацыю. Сярэднюю спецыяльную, вышэйшую і паслядыпломную адукацыю медыкаў курыруе Міністэрства аховы здароўя.

Некаторая частка грошай ідзе на фінансаванне санітарных службаў, якія сочаць за чысцінёй паветра, глебы, праводзяць праверкі, кантроль за інфекцыйнымі захворваннямі.

Частка расходаў ідзе на фінансаванне чынавенства.

Тыя грошы, якія трапляюць у лячэбныя ўстановы, дзеляцца наступным чынам: 30 % накіроўваецца на паліклінікі, астатняе – на бальніцы.

Абяцана, што з гэтага года на паліклінікі будзе ісці 40%. Эксперты Сусветнай арганізацыі аховы здароўя адзначаюць, што ў Беларусі вельмі высокія выдаткі на стацыянарнае звяно (бальніцы). У еўрапейскай і амерыканскай медыцыне, наадварот: да 80 % выдаткаў ідзе на амбулаторнае звяно (паліклінікі). Гэта танней і больш эфектыўна.

Пакуль жа Беларусь займае лідзіруючыя пазіцыі ў свеце па колькасці бальнічных ложкаў на душу насельніцтва, хоць і імкнецца іх скарачаць.

– Чаму так адбываецца ?

– Гэта спадчына савецкай сістэмы. Яна сапраўды была эфектыўнай, але для тых умоў, у якіх зараджалася і існавала. У мінулым стагоддзі асноўнай праблемай былі інфекцыі. Каб эфектыўна з імі спраўляцца, трэба было вялікая колькасць людзей ізаляваць і ў такіх умовах вылечыць.

Да таго ж быў фактычна неабмежаваны доступ да рэсурсаў. Бальніц можна было пабудаваць колькі трэба.

Але з часам інфекцыі страцілі сваю актуальнасць. Цяпер дамінуюць неінфекцыйныя паталогіі. Асноўныя прычыны смяротнасці грамадзян Беларусі – хваробы сэрца і анкалогія.

Лячэнне ад інфекцыйных захворванняў у бальніцах займае пэўны тэрмін – сёння пацыент паступіў, праз месяц яго выпісалі. А неінфекцыйныя захворванні патрабуюць індывідуальнага падыходу і лячэння. З ішэмічнай хваробай сэрца, да прыкладу, чалавек жыве пастаянна, яму патрэбен дасведчаны пацыента які лечыць лекар і рэгулярны кантроль у паліклініцы. Таму і трэба развіваць амбулаторнае звяно.

– Вядома, што на Захадзе ў бальніцах пасля аперацый доўга не ляжаць.

– Таму што дорага. У нас пры родах, калі ўсё працякае нармальна, ляжаць ад 4 да 7 сутак. У ЗША пры родах ляжаць максімум двое сутак.

– Што дало б пераразмеркаванне сродкаў?

– Яно магло б палепшыць матэрыяльную базу паліклінік. Але праблема ў тым, што ў нашых лекараў няма матывацыі добра працаваць. Ва ўсіх аднолькавая зарплата, якая практычна не залежыць ад колькасці прынятых пацыентаў. У галоўнага доктара даход у большай ступені залежыць не ад якасці яго працы, а ад таго, колькі зэканомлена сродкаў. Сістэму матэрыяльнага стымулявання трэба мяняць.

– Ці варта Беларусі, на ваш погляд, рухацца ў бок платнай медыцыны ?

– У Беларусі медыцына павінна быць рознай, але нязменна якаснай. Як паказваюць апытанні, 30% мінчан гатовыя плаціць за лячэнне і 70% час ад часу гэта робяць, у тым ліку і па «шэрых» схемах ў дзяржмедыцыне. Аднак прыватная медыцына развіваецца слаба, паколькі ёсць сур’ёзныя бар’еры пры ўваходзе на гэты рынак: ліцэнзіі, розныя патрабаванні і ўзгадненні, у тым ліку цэн з Міністэрствам аховы здароўя.

Лібералізацыя рынку медыцынскіх паслуг павялічыла б колькасць суб’ектаў камерцыйнай медыцыны, падвысіла б канкурэнцыю паміж імі, што прывяло б да росту якасці паслуг. У выніку жадаючыя грамадзяне сталі б лячыцца за свае грошы, зняўшы, такім чынам, нагрузку з дзяржаўных паліклінік і бальніц.

Павысіць якасць аховы здароўя сёння можна, павялічыўшы агульную суму выдаткаў на яго пры адначасовым змене механізму фінансавання і размеркавання сродкаў унутры галіны.

P.S. ад “Заўтра тваёй краіны”: Чым больш закрытая і непадсправаздачная грамадзянам сістэма аховы здароўя, тым больш нізкай якасці будуць паслугі і тым больш будуць выдаткі на яе ўтрыманне. Калі б людзі ведалі, колькі ў рэчаіснасці яны выдзялюць грошай на сваё лячэнне, гэта павысіла б якасць і адказнасць беларускай медыцыны. Вызначэнне слабых месцаў і дакладнай сумы, якая ідзе на ахову здароўя, магло б стаць пунктам адліку для рэальнай ацэнкі маштабу і вызначэння напрамкаў рэформаў, у якіх мае патрэбу беларуская медыцына. У рамках “Еўрапейскага дыялогу аб мадэрнізацыі” эксперты маглі б падказаць, досвед якіх краін быў бы найбольш эфектыўны для Беларусі.

Андрэй ГАЛЕНКА, “Заўтра тваёй краіны”.