Хатабыч вернецца ў Вiцебск,

Источник материала:

У горадзе на Заходняй Дзвiне iнiцыятыўныя людзi вырашылi, што помнiку Старому Хатабычу абавязкова быць! Справа ў тым, што менавiта ў Вiцебску ў 1903 годзе нарадзiўся аўтар гэтай i зараз вельмi папулярнай аповесцi — Лазар Лагiн (сапраўднае прозвiшча Гiнзбург).

На жаль, калi ў Вiцебску больш чым сцiпла святкавалi 100-годзе з дня нараджэння Лагiна, iдэя з’яўлення помнiка ў горадзе не была рэалiзаваная. Як у нас часта бывае, не змаглi прафiнансаваць чарговы цiкавы праект. Пры гэтым некаторыя скульптары паабяцалi, што «амаль за дзякуй» зробяць помнiк казачнаму герою. На жаль, у Вiцебску не захаваўся дом, дзе жыла сям’я Гiнзбургаў. На гэтым месцы ў будучым можа з’явiцца так званы «Парк скульптуры», пры гэтым было б вельмi добра, калi б скульптуры мелi нейкiя адносiны да вiцебскай зямлi. Чаму б не з’явiцца Несцерку (аднайменны спектакль i зараз можна ўбачыць у Нацыянальным тэатры iмя Я. Коласа), Дуброўскаму (яго прататып Астроўскi быў панам на Вiцебшчыне), а героям твораў Караткевiча, Быкава i iншым? Менавiта аб такiм парку марыць знакамiты паэт Давiд Сiмановiч, якi ў свой час i прапанаваў зрабiць такое дзiўнае месца ў гiстарычным цэнтры старажытнага горада. Ён узначальвае «Пушкiнскi» i «Шагалаўскi» камiтэты, шмат карыснага зрабiў для горада, па-сапраўднаму адкрыў iмя Шагала i спрыяў вяртанню яго творчай спадчыны ў родны горад. У прынцыпе, адказныя асобы зусiм не супраць з’яўлення помнiка Хатабычу. Энтузiясты ўпэўненыя, што можна правесцi агульнагарадскую акцыю па збору сродкаў на будучы помнiк, як гэта рабiлi да рэвалюцыi 1917 года, а ў савецкiя гады пералiчвалi сродкi на стварэнне розных мемарыяльных комплексаў. Ды i ў наш час такое практыкуецца. Добра, што сярод прадстаўнiкоў вiцебскага бiзнэсу ўжо ёсць жадаючыя дапамагчы грашыма.

Цiкава будзе даведацца, што i мiнчане, калi пажадаюць, могуць «прапiсаць» у сталiцы Хатабыча. Справа ў тым, што пасля Вiцебска сям’я Гiнзбургаў у 1908 годзе трапiла ў Мiнск, дзе i прайшлi юнацкiя гады будучага пiсьменнiка. Лазар, дарэчы, быў адным з арганiзатараў беларускага камсамола. Усяго ў сям’i было 5 дзяцей, якiх выхоўвала мацi Хана Лазараўна. Бацька, Iосiф Файвелевiч, быў i плытагонам, працаваў у краме па продажы вырабаў з жалеза... Бацькi шмат чыталi сваiм дзецям. Адна з кнiжак — англiйскага пiсьменнiка Энсцi пра джына — вельмi спадабалася юнаму Лазару. Мо менавiта таму ён зрабiў i свой варыянт пра «старога, якi ўсё можа». Нагадаю, што ўпершыню аповесць «Стары Хатабыч» была надрукавана ў 1938 годзе ў «Пiянерскай праўдзе» i часопiсе «Пiянер», а ў наступным выйшла асобнай кнiжкай. Аўтар цудам пазбегнуў рэпрэсiй, дзякуючы пiсьменнiку Фадзееву, якi спрыяў яго адпраўцы ў камандзiроўку на Шпiцберген. У гады Другой сусветнай вайны Лагiн служыў на флоце, неаднаразова быў узнагароджаны. На жаль, менш вядомыя яго пасляваенныя раманы: «А В», «Патэнт», «Востраў расчаравання» (1951). За апошнi яму нават хацелi ўручыць сталiнскую прэмiю, але гэтага не адбылося. У 1970-я Лагiн быў пад жорсткай цэнзурай: забаранялi мультфiльмы, аўтарамi якiх ён быў i г. д. У родным горадзе ён пабываў толькi аднойчы, калi ў 1974-м святкавалася 1000-годдзе Вiцебска. Думаю, даўно трэба было гэты талент вярнуць на малую Радзiму, тым больш што самы яго вядомы герой можа рабiць цуды, якiх нiколi не будзе хапаць людзям.