У прарыве блакады Ленiнграда ўдзельнiчала нямала беларусаў

Источник материала:

Радок «Звязды» ў гiсторыi краiны

«... Увесь час вайны знаходзiўся на фронце з невялiкiмi перапынкамi на залечванне ран. Шмат было цяжкасцяў i выпрабаванняў... абараняў Ленiнград...» (З першага за чатыры гады вайны пiсьма капiтана М.В. Свiрыдава сястры Тамары ў вызвалены Бабруйск. 1944 г. М.В. Свiрыдаў загiнуў у 1945 г.).

«Горад стаiць грознай крэпасцю, i ўсе спробы фашысцкiх вылюдкаў разбiваюцца аб яго стойкасць... (З пiсьма Героя Савецкага Саюза падпалкоўнiка П.Д. Назаранкi жонцы Палiне i сынам Лёшу i Гену, якiя былi ў эвакуацыi. 1941 г. П.Д. Назаранка загiнуў у 1944 г.).

Прарыў блакады... Магчыма, гэта дата мала аб чым гаворыць людзям, якiя нарадзiлiся i выраслi пасля вайны. Той, каму, на шчасце, не даводзiлася перажываць голад, з цяжкасцю ўяўляе сабе, якiя выпрабаваннi выпалi на долю блакаднiкаў.

У адной з залаў Музея гiсторыi Вялiкай Айчыннай вайны частка экспазiцыi расказвае аб трагедыi жыхароў блакаднага Ленiнграда, воiнах Чырвонай Армii, байцах народнага апалчэння, працаўнiках Дарогi жыцця — усiх тых, хто жыў i змагаўся над нацiскам гiтлераўцаў на працягу 900 дзён. Тут можна ўбачыць вельмi рэдкi i ўнiкальны экспанат — «паясок блакаднiка», якi перадала ў 2005 г. жыхарка Мiнска Ганна Мiхайлаўна УШАЦКАЯ (ЯГОРАВА), ленiнградская школьнiца, а з 1942 г. — студэнтка Ленiнградскага педыятрычнага iнстытута. Такiя самаробныя паясы, якiя ўяўлялi сабой шырокую палоску тканiны з завязкамi, насiлi пад адзеннем дзецi i многiя дарослыя ленiнградцы. У кiшэнi пояса ўкладвалi самае важнае i галоўнае — прадуктовыя карткi i дакументы. Вайна i асада дыктавалi свае жорсткiя ўмовы,бо смерць падпiльноўвала людзей на кожным кроку: яны гiнулi пры артылерыйскiх абстрэлах i бамбардзiроўках, ад голаду i холаду...

Незабыўнае ўражанне пакiдаюць радкi, напiсаныя курсантам артылерыйскага вучылiшча Валодзем ЕРМАКОМ бабулi Марыi Георгiеўне ў Маскву: «Мне 18 гадоў, табе — у 3,5 раза больш, але смела магу запэўнiць, што жахаў за такi кароткi перыяд жыцця я пабачыў i адчуў таксама, магчыма, у 3,5 раза больш. На маiх вачах згаралi людзi, разрывалiся на дробныя кавалкi ад разрываў снарадаў i бомбаў. На маiх вачах людзi падалi апухлыя ад голаду, абмарожаныя...». Валодзя нарадзiўся ў Беларусi, затым сям’я пераехала ў Ленiнград. Як i iншыя старшакласнiкi, капаў акопы, тушыў пажары ў асаджаным горадзе. За 19 гадоў гэты хлопчык паспеў пахаваць мацi, якая памерла ад голаду, трапiць на Ленiнградскi фронт i загiнуць на Сiнявiнскiх вышынях, закрыўшы сабой амбразуру варожага дзоту.

Сярод удзельнiкаў баёў за Ленiнград нямала беларусаў. На адваротным баку аднаго з музейных фотаздымкаў чытаем: «Самаму дарагому ў маiм 25-гадовым жыццi любiмаму сыну Эдуарду Уладзiмiравiчу...». На здымку капiтан У.А. ШЫМАНСКI — лётчык-штурмавiк, ураджэнец Рудзенскага раёна Мiнскай вобласцi. З самага пачатку вайны ён нiчога не ведаў аб лёсе жонкi i сына, якiя засталiся на тэрыторыi акупаванай Беларусi. Слухаючы расказы аб ахвярах абстрэлаў у Ленiнградзе, аб дзецях i жанчынах, забiтых на вулiцах, Шыманскi думаў аб сваёй сям’i, сваёй змучанай Беларусi. «... У грудзях кiпiць злосць, помста i нянавiсць да фашысцкiх людаедаў, да карычневай чумы... Але ўва мне ёсць i любоў, непагасная нiкiм i нiколi, да радзiмы, да роднай i любай Шуры, да маленькага крохi Эдулiка», — пiсаў Уладзiмiр Шыманскi сястры Зiнаiдзе. У жнiўнi 1943 г. ён загiнуў, накiраваўшы палаючы самалёт на калону фашысцкай тэхнiкi. Яго пiсьмы перадаў у музей сын Эдуард Шыманскi, якi жыве ў Мiнску.

На працягу многiх гадоў супрацоўнiкi музея збiраюць, захоўваюць i экспануюць матэрыялы аб трагедыi, мужнасцi, стойкасцi i гераiзме ленiнградцаў, каб пра гэта ведала i помнiла маладое пакаленне.

Святлана СЕВЕРЫНА,

вядучы навуковы супрацоўнiк аддзела ваенна-франтавой гiсторыi Музея гiсторыi Вялiкай Айчыннай вайны.

Фота Марыi ЖЫЛIНСКАЙ i з фондаў Белдзяржмузея гiсторыi Вялiкай Айчыннай вайны.