«Робiш у купе — не забалiць у пупе»

Источник материала:

Шмат няшчасцяў выпала на долю Ефрасiннi. Расла яна без бацькоў — мацi памерла, калi дзяўчынцы ледзь споўнiлася чатыры гады, бацька ж, стары пан, пра дзiця амаль i не ўспамiнаў.

Мацi-гераiня, яна перажыла семярых са сваiх дзевяцi дзетак. Траiх забрала ваеннае лiхалецце: згарэлi як свечкi ў канцлагеры Азарычы дзве дзяўчынкi 7 i 8 гадоў, хлопчык, 4-гадовая малеча, усяго некалькi тыдняў не дажыў да прыходу нашых — памёр на матулiных руках. Таго хлеба, што аддавала, калi шанцавала яго атрымаць, той пяшчоты i сардэчнай цеплынi, што дарыла з лiшкам, вiдаць, не хапiла, каб падтрымаць тры агеньчыкi жыцця... Калi вясной 1944-га палонныя былi вызваленыя, з дзяцей жывым застаўся толькi дзесяцiгадовы Вiця. Хутка з нямецкага палону вярнуўся мой дзядуля, Антон Iгнацьевiч. Пабудавалi новую хату, нарадзiлi яшчэ пяцёра дзяцей... Але i ў мiрны час гора не абышло сям’ю: маладым памёр сын Мiкалай, без вестак прапаў Мiхаiл, хутка пасля гэтага не стала Вiктара, а паўтара года таму, не дажыўшы да шасцiдзесяцi, пакiнула гэты свет старэйшыя дачка Нiна.

Перажыла. Усё перажыла моцная жанчына. Сёння яна стараецца не губляць аптымiзму i бадзёрасцi. Любiць бабуля людзей, любiць працяглыя гутаркi, ведае шмат народных прымавак, заўсёды мае што расказаць i старому i малому. Штодня абавязкова наведваецца ў хату хто з аднавяскоўцаў, а забяжыць сяброўка Кацярына — палiецца вясёлая гаворка. Балбочуць старыя нiбы семнаццацiгадовыя дзяўчаты. I куды тая амаль сотня гадочкаў падзелася?..

Але больш за ўсё любiць бабуля нашу галоўную сямейную традыцыю. Штогод увосень, як надыдзе час збiраць ураджай бульбы, усе родныя пакiдаюць свае справы, адпрошваюцца з працы i вучобы i накiроўваюцца, нiбы тыя паломнiкi да святынi, у вёску да бабулi. Адусюль едзе народ: з Бабруйска, з Беразiно, са Смаленска. Нават з далёкай Масквы прыбывае знакамiты ўнук-журналiст, каб праведаць старую. Летась сабралася пяць сем’яў — шаснаццаць чалавек. Семнаццаты — праўнук — збiраўся з’явiцца на свет праз два месяцы.

Агулам высыпалi на поле, а раней за ўсiх — баба Фрося. З рыдлёўкай. Прывыкла бабуля ўсё жыццё працаваць — пасля вайны на птушкаферме, ды i гаспадарка заўсёды вялiкая была: кароўка, парсючкi, куры, гусi... Устаеш на досвiтку, кладзешся на змярканнi. Не можа на месцы сядзець, не прывыкла. Некалькi разоў забiралi жанчыны рыдлёўку з бабулiных рук — толькi з трэцяга разу скарылася кабета. Нязлосна пабурчаўшы, пайшла з агарода. Не мiнула i пяцi хвiлiн, як прытупала суседка Кацярына:

— Ефрасiння за хатай за ляху з цыбуляй ўзялася. Я праз плот заўважыла.

Завойкалi жанчыны, ды што зробiш...«Працу палюбiш — чалавекам будзеш», — такi бабулiн адказ. Паглядае на 15-гадовага ўнука Сашу, якога прыслалi ў падмогу, i прыгаворвае:

— Можа не займайся ты гэтай цыбуляй?.. Я ж i сама адолею. Вось нягеглы, папсуе ж...

А пасля, ужо крыху палагаднеўшы:

— Ат, i добра. Калi зробiш у купе, не забалiць у пупе.

Падсмейваецца старая з «гарадскiх паноў», якiя «без рукавак працаваць не могуць». Сама ж з маленства працавала да мазалёў i пра гаспадарчыя пальчаткi нiколi не чула.

Менш чым за дзень адолелi бульбяное поле, а далей — шырокi Днепр, што раскiнуўся за чатыры кiламетры ад вёскi, i лес з арэхамi ды грыбамi. I тут бабуля ўсё прагледзiць, усё пракантралюе: вуды пералiчыць, каб усiм хапiла, наяўнасць запалак для вогнiшча праверыць, сала ў торбы падкладзе. А пасля — абавязкова ацэнiць улоў i перабярэ кашы з грыбамi. Яна заўсёды хоча быць у цэнтры падзей. Гэтак жа дружна ў нас упраўляюцца i з пасадкай бульбы.

Моцная жанчына, якая зведала столькi гора, але i ў дзевяноста чатыры гады захавала ясны розум, мудрасць, бадзёрасць i аптымiзм, любоў да працы i жыцця. Я ганаруся сваёй бабуляй i моцна люблю яе. Таму што яе немагчыма не любiць.