«Сонейка будзе заўсёды з табой...»

Источник материала:

Эдуард Людвiгавiч Самуйлёнак нарадзiўся ў Пецярбургу. Вучыўся ў польскай гiмназii горада на Няве. Юнацкiя гады правёў на радзiме бацькi, у вёсцы Бандзелi Верхнядзвiнскага раёна. Хадзiў пiльшчыкам па вёсках, загадваў хатай-чытальняй, быў сакратаром камсамольскай ячэйкi. Працаваў у рэдакцыях газет «Чырвоная Полаччына» (1930—1933), «Лiтаратура i мастацтва» (1934—1939). Першыя вершы i апавяданнi Самуйлёнка былi апублiкаваны ў канцы 1920-х гадоў.

У апавяданнi «Паляўнiчае шчасце» (1933), якое ўвайшло ў школьныя хрэстаматыi, выявiлiся найбольш прыкметныя якасцi пiсьменнiцкай iндывiдуальнасцi А. Самуйлёнка: дакладнае адчуванне псiхалогii герояў, майстэрскае валоданне маналогам, паэтычны погляд на чалавека працы, уменне стварыць вострую сiтуацыю, у якой чалавек раскрываецца дарэшты, схiльнасць да яркай фабулы i дынамiчнага сюжэта. Многiх гэтых якасцяў якраз i неставала апавяданню 30-х гадоў. Празаiка захапляла ўласнае ўменне ствараць заблытаны сюжэт, будаваць вострую iнтрыгу, нагружаць фабулу падзеямi («Русалчыны сцежкi», «Цаглiна каземата», «Пункт апоры»).

«Паляўнiчае шчасце» стваралася яшчэ ў той час, калi патрабаванне «партыйнасцi мастацтва» не было абавязковым атрыбутам творчасцi. У творах «Дачка эскадрона» i «Апавяданне пра гуманiзм» (1937) сюжэт ужо «iдэалагiзаваны», погляды герояў на жыццё рэзка процiпастаўлены.

Аповесць Э. Самуйлёнка «Тэорыя Каленбрун» — дынамiчны, вострасюжэтны твор пра барацьбу польскiх працоўных супраць фашызму. Даследчыкi адзначаюць, што па жанравых прыкметах аповесць знаходзiцца на мяжы палiтычнага дэтэктыву i антыўтопii з элементамi фантастыкi.

Эдуард Самуйлёнак адметны i як драматург. Яго п’еса «Пагiбель воўка» ў пастаноўцы БДТ-1 атрымала надзвычай высокую ацэнку спецыялiстаў на Дэкадзе беларускага мастацтва ў Маскве 1940 года. Дадамо, што ў гэтым адказным мерапрыемстве ўдзельнiчалi толькi дзве п’есы, другая — «Хто смяецца апошнiм» Кандрата Крапiвы — таксама была сустрэта з найвялiкшым захапленнем.

Эдуард Самуйлёнак пайшоў з жыцця вельмi рана, у 1939 годзе. Янка Купала напiсаў верш «Памяцi Эдуарда Самуйлёнка». Ёсць там радкi:

Дружа мой, сокале ясны, крылаты,

Крыллi навекi апалi твае, —

Ты ўжо не прыйдзеш на нашыя святы,

Голас твой песень для нас не спяе.

Слёзамi дожджык пальецца на грудзi,

Насып-магiлку абсыпе расой, —

Слёзы высушываць сонейка будзе,

Сонейка будзе заўсёды з табой...