Мой родны кут (сумесны праект Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”). 21.by

Мой родны кут (сумесны праект Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”)

Размер текста:
A
A
A

 

Вандроўка першая. Парэчча (Працяг. Пачатак у №№30,31)

З разбурэнняў да росквіту

Адразу пасля вызвалення Парэчча і яго наваколля ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, што, як мы ўжо казалі, адбылося 28 чэрвеня 1944 года, пачалі рабіцца першыя і вельмі-вельмі цяжкія крокі да аднаўлення разбуранай вайной народнай гаспадаркі. Увесь гэты амаль непасільны цяжар лёг на плечы жанчын, дзяцей і старых, тых, хто выжыў і ўцалеў у гады акупацыі праз аблавы акупантаў, учыненыя імі расстрэлы і пажарышчы. Чакаць дапамогі з боку не даводзілася, бо вайна працягвалася, праўда, ужо па-за межамі Беларусі, і вораг яшчэ не быў разбіты. І ўсё ж калгаснікам нейкім чынам выдзелілі з дзяржаўных фондаў невялікі запас зерня для азімай пасяўной 1944-га. На той час у Парэччы не засталося ні каня, ні трактара, і насенне даводзілася несці калгаснікам на плячах за больш чым дзесяць кіламетраў з чыгуначнай станцыі Рабкор. У асноўным самыя цяжкія работы даводзілася выконваць жанчынам – і плуг цягнуць за сабой, і лес пілаваць, каб адбудаваць дамы, хлявы і масты, знішчаныя ў час вайны. Краіна, як магла, дапамагала ў аднаўленні калгасаў. З гэтай мэтай у пачатку 1946 года менавіта ў Парэччы была адкрыта першая і адзіная ў раёне Акцябрская машынна-трактарная станцыя  (МТС). Вось як аб гэтым згадваецца ва ўспамінах тагачаснага дырэктара ўстановы Аркадзя Іванавіча Бялькевіча:

Мой родны кут  (сумесны праект  Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”)
“13 лютага 1946 года загадам па Бабруйскаму абласному сельскагаспадарчаму ўпраўленню я быў накіраваны на пасаду дырэктара Акцябрскай МТС. Прыехалі мы з землямерам у Парэчча. Як кажуць, з нічога трэба было зрабіць так неабходнае калгаснікам механізаванае падраздзяленне. Пасярод вёскі знайшлі прыгодную пляцоўку, пабудавалі прымітыўныя памяшканні. Тэхнікі ніякай не было, і патрэбныя механізмы пачалі збіраць з разбітых трафейных машын, танкаў. Асабліва стараўся галоўны механік МТС Серафім Паўлавіч Паўлаў. Якія толькі здольнасці на выдумку, вынаходніцтвы ён тады ні праяўляў! Гэтаму і зараз могуць пазайздросціць многія нашы механізатары. Праз некалькі тыдняў нам выдзелілі два трактары “Наці” і адну “палутарку” з Бабруйскай МТС “20 год Кастрычніка”. Мне з галоўным механікам С. П. Паўлавым прыйшлося іх пераганяць у Парэчча сваім ходам. На гэта патрацілі двое сутак.  З Акцябрскага мы накіраваліся ў Залессе, дзе знаходзілася нафтабаза, заправіліся, узялі некалькі бочак паліва. Потым праз Халопенічы паехалі на Парэчча. Пад канец дарогі спыніўся адзін з трактароў. Прыйшлося браць яго на буксір. Так з горам папалам дабраліся да МТС…

Паступова склаўся добры атрад механізатараў. У асноўным гэта былі франтавікі. Яны і на працоўным фронце працягвалі сваю ратную справу і рабілі яе не горш. Менавіта тут, на парэцкіх палях, гартаваліся хлебаробскія характары такіх механізатараў, як Іван Алейнік, Сяргей Круглоў, Фёдар Калянчук, Міхаіл Куляшэўскі. Каля гэтых сталых трактарыстаў  набіраліся вопыту і маладыя. Перш за ўсё трэба адзначыць стараннасць і добрасумленнасць Аляксандра Ладышэўскага, Георгія Касцюкевіча, Аляксандра Гуткоўскага, Аляксандра Касцюкевіча і іншых.

У першыя гады ў МТС на ўзбраенні механізатараў знаходзіліся трактары “Наці”, ХТЗ, “Універсал”. А ў пяцідзесятыя пачала паступаць новая, больш удасканаленая тэхніка – гусенічныя трактары ДТ-54, С-80 і першы самаходны зернеўборачны камбайн “С-4”. Сапраўдным майстрам на ўборцы збожжавых стаў камбайнер Вадзім Рудакоўскі. Такім чынам мы абслугоўвалі ўсе гаспадаркі раёна, якія знаходзіліся на правым беразе Пцічы”.

З цягам часу матэрыяльна мацнелі і самі калектыўныя гаспадаркі. Так, на мяжы 40-50-х гадоў узбуйнілі калгас у Парэччы за кошт суседніх. Стаў ён насіць імя Варашылава, а старшынёй абралі Фёдара Міхайлавіча Каваленку. Паступова адбудоўвалася і прыгажэла вёска, калі ўсё больш калгаснікаў перасялялася ў новыя дабротныя дамы. Менавіта тады ж жыхары Парэчча ўпершыню сталі карыстацца электрычнасцю, якую выпрацоўвалі ў мясцовай МТС на лакамабільнай устаноўцы. І яшчэ ў кожную хату працягнуліся правады – загаварыла радыё. Разам з гэтым распачалі калгаснікі і вялікую новабудоўлю – сельскі клуб. Вось так мянялася жыццё ў Парэччы ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе.

Па сутнасці лёсавызначальным для многіх буйных вёсак, у тым ліку і для Парэчча, стала рашэнне тагачаснага Саўміна, згодна з якім у мэтах больш эфектыўнай працы на зямлі машынна-трактарныя станцыі былі рэарганізаваны, а тэхніку перадалі непасрэдна ў гаспадаркі. А вясною 1957 года на базе МТС і калгасаў утварылася дзяржаўнае прадпрыемства – саўгас “Парэчча”.

Мой родны кут  (сумесны праект  Цэнтра гісторыі і культуры Акцябрскага раёна і рэдакцыі газеты “Чырвоны Кастрычнік”)
Адметна (на той час гэта было выключнай рэдкасцю), што першым дырэктарам гэтага саўгаса з’яўлялася жанчына – Лізавета (па дакументах – Луіза) Іванаўна Уцеўская, якая за зусім нядоўгі тэрмін свайго кіравання гаспадаркай пакінула ў яе гісторыі яркі след. Родам з данскіх казакаў, яна, спецыяліст чыгуначнага транспарту (скончыла прэстыжны  Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту  ў Гомелі), у 1955 годзе па накіраванню Гомельскага абкама партыі у ліку так званых 35-тысячнікаў прыехала развіваць сельскую гаспадарку на Акцябршчыне. Спачатку ўзначаліла парэцкі калгас імя Варашылава, праз два гады, як ужо адзначалася вышэй, стала дырэктарам саўгаса. Строгая і патрабавальная і, разам з тым, чулая і справядлівая, Лізавета Іванаўна здолела з’яднаць калгаснікаў на сумесную стваральную працу, а яе разумная ініцыятыва і зайздросная дзелавітасць ішлі толькі на карысць справе. Малады кіраўнік (а ёй было толькі пад 30) здолела наладзіць  эканамічныя сувязі не толькі з іншымі раёнамі, але і з абласцямі, прычым, і за межамі рэспублікі. Так, на ўкраінскай Чарнігаўшчыне па бартэру за рэалізаваную бульбу атрымалі насенне лубіну. На Украіну з зарэчнага саўгаса таксама ішоў лён, пасевы якога пры Уцеўскай значна павялічыліся, драўніна, у абмен парачане атрымлівалі алей і зерне, чым авансіравалі мясцовых працаўнікоў і прыцягвалі іншых на работу ў гаспадарку. За кошт новай сельгастэхнікі пашырыўся яе механічны парк, да 70 гектараў з былых 8-мі павялічылася плошча пладовага сада ў Парэччы. Адной з важкіх заслуг Лізаветы Уцеўскай лічылася яе прамое садзейнічанне ў будаўніцтве маста праз Пціч ля вёскі Ражаноў, які праіснаваў да 1971 года, пакуль на яго месцы не з’явіўся новы, жалезабетонны (зараз ён, як мы ўсе ведаем, дэманціраваны) – асабістая просьба маладога дырэктара саўгаса да дэпутата Вярхоўнага Савета СССР Маршала Савецкага Саюза С. К. Цімашэнкі не засталася без увагі, і сіламі вайскоўцаў жыццёва неабходная пераправа ў кароткі тэрмін была здзейснена.

Нераўнаважнай заставалася няўрымслівая Лізавета Іванаўна да паляпшэння стану ўнутрыгаспадарчых дарог (пры ёй з’явілася добраўпарадкаваная гравейка Парэчча – Харомцы), умоў працы работнікаў, якія атрымалі магчымасць даглядаць жывёлу ў капітальных хлявах альбо дапрацоўваць насенне зерневых у новых складскіх памяшканнях.

Актыўнасць гэтай абаяльнай жанчыны-кіраўніка праяўлялася ў многім. Яна не толькі арганізоўвала людзей на працоўныя справы, але і сама паказвала прыклад на сяўбе ці жніве. А як яна майстэрскі спявала і танцавала – залюбуешся, і зараз успамінаюць старажылы Парэчча. І што немалаважна – адчувалася ў гэтага інтэлігентнага дырэктара выключная павага да простага чалавека: яна заўсёды імкнулася быць побач з даяркамі, паляводамі, цікавіцца іх справамі і па магчымасці вырашаць, за гонар лічыла сфатаграфавацца з імі, як гэта бачна на рэдкім здымку з выпадку ўзнагароджання калектыва тады яшчэ калгаса імя Варашылава Пераходным Чырвоным сцягам за высокія паказчыкі ў сельскагаспадарчай вытворчасці і выкананне дзяржзаказу за 1956 год.  Таму толькі добрую памяць захоўвалі  ўдзячныя парачане аб сваёй легендарнай “дырэктрысе” пасля яе пераезду ў 1958 годзе ў Мінск на далейшую вучобу, а пазней – і на гаспадарчую работу  (апошнія гады Л. І. Уцеўская жыла ў сталіцы Крыма Сімферопалі).

Як бачна, гаспадарка ў Парэччы ў пасляваенны перыяд паступова мацнела, пашырала свае межы, хоць і не вельмі хутка, аднак рос і дабрабыт людзей. Безумоўна, садзейнічала гэтаму нястомная праца вяскоўцаў, пачынаючы з самага ранняга дзяцінства плюс своасаблівая “сялянская жылка” парачан. Яскрава і дакладна распавядаецца аб тым цяжкім, але па-свойму цікавым часе ва ўспамінах аднаго з аўтараў гэтага артыкула, ураджэнкі Парэчча Любові Сяргееўны Шэйка (да замужжа – Балута), чыё дзяцінства и юнацтва як раз выпадалі на 50-60-я гады:

“Варта сказаць, што вясковае дзяцінства заўсёды звязана з якой-небудзь, але абавязкова працай з улікам навакольнай прыроды. Выдатная наша рака Пціч патрабавала трапяткога стаўлення да яе з ранняй вясны да позняй восені. Яна нам дапамагала выжываць як з-за багацця рыбы ў ёй, так і лугавога разнатраўя навокал. Вось на гэтых шырокіх лугах дарослыя і дзеці нарыхтоўвалі сена. Траву трэба было своечасова скасіць, высушыць, згрэбці, скласці ў копы і стагі – гэта вельмі нялёгкая праца. Дзеці розных узростаў, мы круціліся каля бацькоў на сенажаці, выконваючы пасільную (а часам наадварот) працу, так як была жорсткая ўстаноўка – 5 стагоў сена на лузе кожнай сям’і калгаснікаў, з іх 2 стагі для сваёй жыўнасці. І так на працягу першага і другога ўкосу.

Зарэчныя лясы вабілі нас сваімі зараснікамі парэчак, маліны – карысныя і духмяныя ягады трэба было збіраць і нарыхтоўваць на зімовы перыяд, чым мы і займаліся, у тым ліку і збор жалудоў для хатняй гаспадаркі. У многіх сем’ях, у тым ліку і ў нас, у распараджэнні былі вуллі ў выглядзе аб’ёмных калод, якія размяшчаліся на дрэвах. Характэрна, што на зіму для нас, дзяцей, заўсёды была прызапасена пляшка з сумессю лугавога і ляснога мёду. Спажываючы гэты лячэбны ласунак, мы хварэлі вельмі рэдка. Акрамя таго, многія акцябрычане з даўніх часоў ведаюць, што Парэчча – гэта журавіны, чарніцы, брусніцы, ну і, вядома ж, грыбы. І зноў дзятва на пярэднім фронце. Да сённяшняга дня памятаю цэны ў нарыхтоўшчыкаў на лясныя дары пачатку 60-х: журавіны – 20-28 капеек за кілаграм, чарніцы – 3 рубля за вядро і столькі ж за кілаграм сушанай. Такім чынам мы да 1 верасня на адзенне, школьныя прыналежнасці, пачынаючы ўжо з малодшых класаў, у асноўным зараблялі самі. Вось што значыла наша вясковае дзяцінства, не тое што ў сённяшніх хлопчыкаў і дзяўчынак…

Любоў Шэйка, навуковы супрацоўнік ДУК “Цэнтр гісторыі і культуры Акцябрскага раёна”, Юрый Каспяровіч.

Фота з архіваў музея ДУА “Парэцкі дзіцячы сад-сярэдняя школа”.

Працяг будзе.                 

 
 
Чтобы разместить новость на сайте или в блоге скопируйте код:
На вашем ресурсе это будет выглядеть так
  Вандроўка першая. Парэчча (Працяг. Пачатак у №№30,31) З разбурэнняў да росквіту Адразу пасля вызвалення Парэчча і яго наваколля ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў,...
 
 
 


Архив (Разное)

21.by в социальных сетях

Свежие газеты

15.01.2019
Mir24.TV Belarus
Івацэвіцкі веснік
Кобринский вестник
Навiны Палесся
Полесская правда
Пинский Вестник
Двинская правда (Верхнедвинск)
Гарадоцкi веснiк
Міёрскія навіны
Голас Сененшчыны
Патриот (Ушачи)
Чырвоны прамень
Клiч Радзiмы
Герой працы
Газета Авангард
Mlife
Новости Волковыска
Вороновская газета
Полымя
Lida.Info
Заря над Неманам
Светлы шлях
Единство
Нясвижскiя навiны
Слуцк Город
Смалявiцкi край
Soligorsk News
Маяк Преднепровья
Радзiма
Горецкий вестник
Савецкая вёска
Кировец
Голас Касцюкоушчыны
Асiповiцкi край
Новости Хотимска
Новы дзень (Жлобин)
Перамога (Дятлово)
Святло кастрычнiка (Мстиславль)
16.01.2019
Mir24.TV Belarus
Івацэвіцкі веснік
Навiны Палесся
Полесская правда
Пинский Вестник
Двинская правда (Верхнедвинск)
Гарадоцкi веснiк
Днепровская правда (Дуюровно)
Міёрскія навіны
Клiч Радзiмы
Герой працы
Газета Авангард
Новости Волковыска
Вороновская газета
Ивьевский край
Полымя
Lida.Info
Заря над Неманам
Светлы шлях
Единство
Новости Дзержинска
Нясвижскiя навiны
Слуцк Город
Смалявiцкi край
Soligorsk News
Маяк Преднепровья
Радзiма
Горецкий вестник
Савецкая вёска
Кировец
Голас Касцюкоушчыны
Кричевская жизнь
Новы дзень (Жлобин)
Святло кастрычнiка (Мстиславль)


Партнёры

© 2004-2018 21.by
Яндекс.Метрика