Калі Амерыка стала Савецкай, а пасёлак імя Сталіна названы Вішанскім. 21.by

Калі Амерыка стала Савецкай, а пасёлак імя Сталіна названы Вішанскім

Размер текста:
A
A
A

Калі Амерыка стала Савецкай, а пасёлак імя Сталіна названы ВішанскімЦі аб тым, як вёскам шукаюць гучнае імя

На працягу многіх гадоў я ездзіў па Гомельшчыне, паралельна з асноўнымі клопатамі цікавіўся гісторыяй сельскіх населеных пунктаў, запісваў паданні пра іх назвы, збіраў літаратуру па тапаніміцы.

Сённяшнія мае развагі не ва ўсім супадаюць з меркаваннямі аўтараў “Слоўніка назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці”, які выдавецтва “Навука і тэхніка” выпусціла ў 1986 годзе.
Ва ўводзінах у кнігу навукоўцы сцвярджалі: “Новыя назвы -- тыя, што ўзніклі і ўзнікаюць пры Савецкай уладзе, таму ў іх адлюстроўваецца грамадска-эканамічны ўклад нашага жыцця, сацыялістычныя адносіны паміж людзьмі, ідэалагічнае жыццё эпохі, яго змест і накірунак. Словы для назваў найчасцей выбіраюць з даволі выразным, празрыстым значэннем, каб яны не толькі давалі намінацыю населенаму пункту, а і мелі ідэалагічную нагрузку”.
Я не маю права ўпікаць дасведчаных у мове навукоўцаў за “ідэалагічную нагрузку”: як кажуць, такі быў час, такая была эпоха. Тым больш што ў наступным абзацы ўводзінаў моваведы быццам бы закрэслілі сваю папярэднюю выснову: “Даючы новыя назвы, людзі стараліся, каб яны арганізоўвалі, з'ядноўвалі, клікалі, вялі. Нямала назваў няўдалых, тыпу Адчаянны, Баец, Зара Новай Жызні, Рашыцельны, Шлях Селяніна”...
Да няўдалых тагачасных слоў-ідэалаў, слоў-гегемонаў, слоў-імкненняў дадам прозвішчы рэвалюцыянераў рознай вартасці, камуністычных дзеячаў СССР, прозвішчы якіх пераносіліся на вёскі і пасёлкі, ад якіх затым даводзілася адмаўляцца і часта зноў даваць няўдалыя, рызыкоўныя па тэрмінах ужывання назвы.
У вёсцы Савецкая Жлобінскага раёна кабеты сталага веку расказвалі, калі, адкуль і як узнікла сучасная назва іх пасялення.
Летам 1964 года ў вёску пад першай у яе гісторыі назвай Амерыка прыехалі прадстаўнікі райкама партыі, сабралі сход і сказалі: “Нягожа вам, таварышы, называцца амерыканскімі капіталістамі. Вашай вёсцы трэба падшукаць гучнае імя. Па дарозе да вас мы толькі над гэтым і разважалі. Давайце з сённяшняга дня называць вас савецкімі, а вёску Савецкай”.
А людзям што, хіба яны лішнія ў Бога, наперабой расказвалі жанчыны, і ўрэшце рэшт усе прыйшлі да такога вываду: “Пад саветамі жывём, дык і будзем савецкімі, калі так лічаць у высокіх інстанцыях”.
Калі ж я пацікавіўся пра ўзнікненне скасаванай назвы, апавядальніцы выклалі дзве версіі.
Першая з іх асноўвалася на тым, што перасяленец з суседняй вёскі быццам бы да ўладкавання жылля на тэрыторыі пуставаўшага ўрочышча ў пачатку XX стагоддзя ездзіў на заробкі ў Амерыку і насіў мянушку “амерыканец”. Другая версія абапіралася на тое, што тыя ж перасяленцы, вывучыўшы наваколле і яго асаблівасці, нібыта прамовілі: “Дык тут жа сапраўдная Амерыка”, што азначала: на новым месцы ёсць усе падставы збіраць неблагія ўраджаі і наладжваць забяспечанае жыццё.
У першыя гады Савецкай улады асабліва пашыранымі сталі словы “чырвоны” і “новы”, якія дадаваліся да існаваўшай назвы ці атрымлівалі зусім новую. У памянёным слоўніку я налічыў ажно 46 “чырвоных” і 82 “новыя”. Вось некаторыя з іх: Чырвонае Поле, Чырвонае Селішча, Чырвоная Паляна, Чырвонае Курганне, Чырвоны Лужок, Чырвоны Маяк, Чырвоны Шлях, Чырвоны Сцяг, Чырвоны Араты, Чырвоны Агароднік і нават Чырвоны Пільшчык... Сярод “новых” -- Новы Дварэц, Новая Ніва, Новы Прамень, Новая Вёска, Новыя Каласы, Новы Млын і нават Новае Наваселле.
У 30-я гады мінулага стагоддзя і ўжо ў пасляваенны час прашугала некалькі хваляў перайменаванняў населеных пунктаў, якія насілі прозвішчы рэвалюцыянераў і камуністычных дзеячаў, у тым ліку Бухарына, Троцкага, Сталіна.
Каб не прыніжаць годнасці і заслуг гэтых “людзей-ідэалаў”, поўныя назвы пасяленняў гучалі і пісаліся так: Пасёлак імя Бухарына, Пасёлак імя Троцкага, Пасёлак імя Сталіна. Прозвішча правадыра ўсіх часоў і народаў амаль адначасова было нададзена чатыром населеным пунктам: двум у Буда-Кашалёўскім, па аднаму ў Веткаўскім і Гомельскім раёнах. Цікава, што пад сталінскія, бухарынскія, троцкінскія паселішчы трапілі даволі прыстойныя і амаль што адзінкавыя на тэрыторыі вобласці назвы -- Рошча, Лугавая, Вясновая.
Здараліся і ўдалыя выключэнні. Пасёлак імя Сталіна Гомельскага раёна ў 1957 годзе атрымаў паэтычную і адпаведную занятку сялян -- Вішанскі. З таго часу пасёлак пастаянна пашыраў тэрыторыю і склад насельніцтва. Калі ў пасёлку імя Сталіна ў 1926 годзе мелася 17 двароў і пражывала 107 чалавек, дык у 2004 годзе ў Вішанскім налічвалася ўжо 125 гаспадарак і 319 жыхароў. У яго межы ўліўся пасёлак пад кароткай назвай Новы.
Многія вёскі з разраду аднаднёвак у розны час злучыліся з больш буйнымі населенымі пунктамі ці назаўсёды зніклі з карты Гомельшчыны. Тыя, што выжылі, у тым ліку такія, як Галоднае, Хаткі, доўгія гады фіксаваліся толькі ў афіцыйных дакументах, а насельніцтва, як правіла, карысталася першапачатковымі назвамі, што высвечвае наступнае: штучна ўтворанае, уведзенае па загадзе, не разлічанае на вечнасць не вытрымлівае выпрабавання часам, як і тыя ж бальшавікі ў асобах Троцкага, Бухарына, Сталіна.
На апошнюю Радаўніцу абышоў усе вуліцы сваёй роднай вёскі Барталамееўка (Варфаламееўка -- Л. Вінаградаў. Выданне “Гомель. Яго мінулае і цяперашняе. 1142--1900 гг.”), якая пасля катастрофы на ЧАЭС адышла ў нябыт.
У яе цэнтры ад перакрыжавання вуліц у чатырох напрамках размяшчалася Сяло з некалі знакамітым будынкам царквы і забытымі шумлівымі радамі мікольскіх ярмарак. Перпендыкулярна яму амаль да лесу цягнулася Наваселле, а з бакоў размяшчаліся вуліцы Бачок, Куток, агароды якіх пасля адсялення вёскі паспелі зарасці бярозамі, таполямі, а асфальтавыя стужкі дарог зацягнуліся ароніяй і засыпаліся пяском.
Дык вось на закапаных хатах у шасцідзесятыя гады былі прымацаваны шыльды з моднымі для таго часу назвамі -- Савецкая, Піянерская і Камсамольская. У сустрэтых на тую Радаўніцу землякоў пацікавіўся, чаму на могільнік яны ідуць не з таго боку, і ў адказ пачуў: “Хадзілі на роднае Наваселле”. Не на Камсамольскую, а на Наваселле!
Мае рацыю гомельскі навуковец А. Рогалеў, які ў сваёй кнізе “Сцежкі ў даўніну” напісаў: “Гісторыя цікавая не толькі знешнімі атрыбутамі, а перш за ўсё сваім зместам, сваёй сутнасцю, захаванасцю ў чалавечай памяці. І ў гэтым сэнсе няма гісторыі беднай ці багатай, яна ўсюды свая, непаўторная”.
Дык будзем жа асцярожнымі і ўдумлівымі пры наданні назваў новым, калі ўзнікне такая неабходнасць, пасяленням, жылым мікрараёнам і вуліцам. Гісторыя не любіць ідэалогіі і палітызаванасці. У кожным зручным выпадку яна адрынае іх, захоўваючы толькі тое, што міла і дорага чалавечай душы.
Мікола ЕРМАКОЎ
Гомельская вобласць

 
Теги: Гомель
 
 
Чтобы разместить новость на сайте или в блоге скопируйте код:
На вашем ресурсе это будет выглядеть так
 
 
 


Архив (Новости Культуры)

21.by в социальных сетях

Свежие газеты

17.09.2018
Mir24.TV Belarus
Навiны Палесся
Новости Полоцка
Газета Авангард
Чырвоны Кастрычнiк
Петрыкаускiя навiны
Хойницкiя навiны
Вороновская газета
Полымя
Lida.Info
Заря над Неманам
Свислочская газета
Светлы шлях
Единство
Слуцк Город
Смалявiцкi край
Фаниполь Online
Савецкая вёска
Голас Касцюкоушчыны
Кричевская жизнь
Новости Хотимска
Святло кастрычнiка (Мстиславль)
18.09.2018
Mir24.TV Belarus
Івацэвіцкі веснік
Кобринский вестник
Полесская правда
Пинский Вестник
Двинская правда (Верхнедвинск)
Гарадоцкi веснiк
Днепровская правда (Дуюровно)
Патриот (Ушачи)
Чырвоны прамень
Герой працы
Газета Авангард
Новости Ветки
Калiнкавiцкiя навiны
Лоевский край
Mlife
Чырвоны Кастрычнiк
Петрыкаускiя навiны
Хойницкiя навiны
Новости Волковыска
Вороновская газета
Ивьевский край
Полымя
Lida.Info
Заря над Неманам
Свислочская газета
Светлы шлях
Единство
Новости Дзержинска
Нясвижскiя навiны
Слуцк Город
Смалявiцкi край
Soligorsk News
Маяк Преднепровья
Радзiма
Горецкий вестник
Савецкая вёска
Кировец
Голас Касцюкоушчыны
Асiповiцкi край
Новости Хотимска
Новы дзень (Жлобин)
Перамога (Дятлово)
Святло кастрычнiка (Мстиславль)

© 2004-2018 21.by
Яндекс.Метрика